سیب سرخ

استعاره

استعاره یعنی به عاریت گرفتن در معنی مجازی ، که با کمک قرینه صارفه بر اساس مشابهت ، معنای حقیقی را می یابیم . در واقع

استعاره ، یک نوع تشبیه است که یکی از طرفَین آن حذف شده است .

مُستعار = لفظ عاریتی  /  مستعیر = متکلم ، که لفظ را عاریه می گیرد . /  مستعار منهُ = معنی حقیقی لفظ / مستعارٌ له = معنی مجازی لفظ

طرفین استعاره = مستعارٌ له ( مشبه ) + مستعارٌ منه ( مشبه به )

انواع استعاره :

1ـ استعاره مصرّحه یا تصریحیه : مشبه به ذکر می شود و مشبه حذف است . ( استعاره حقیقیه ) 

                    فَأمطرت لؤلؤاً من نرجسِ و سَقَت        ورداً وَ عَضَت علی العنابِ بالبردِ         

                               العبرة       العین                      الخَد                     الشفة   الإسنان

2ـ استعاره تخییلیه یا مکنیه : مشبه ذکر می شود با لوازمی از مشبه به . از آن جهت به آن تخییلیه می گویند که با نیروی عقل متصور نیست بلکه با تخیل متصور می شود . 

         إذا المنیة أنشبت أظفارها    الفیتَ کلّ تمیمةٍ لا تنفَعُ         مرگ ، حیوان درنده ایست که

 دارای چنگال است . خود حیوان ذکر نشده است اما چنگال که از لوازمات حیوان است ذکر شده است .

3ـ استعاره تمثیلیه : در واقع ضرب المثلی است که معنی موضوع له آن مقصود متکلم نیست بلکه معنی مشابه آن که معنایی مجازی

است مد نظر است . ( عاد السیف الی قرابهِ  ) یعنی شمشیر به غلافش بازگشت . در باره انسان فعالی گویند که به موطنش بر گشته .

4ـ استعاره مطلقه : آنست که چیزی از ملائمات مستعار له و مستعار منه در آن ذکر نشود .

5ـ استعاره مجرده : آنست که فقط ملائمات مستعار له در آن ذکر شود . رأیتُ بحراً فی قصرٍ یُعطی .

6ـ استعاره مرشّحه : آنست که تنها ملائمات مشبه به در آن ذکر گردد .

               اولئک الذین اشتروا الضّلالة بالهدی فَما رَبحت تجارتهم .

7ـ استعاره اصلیه : آنست که لفظ مستعار در آن اسم جنس است . مثل استعاره لفظ ( اسد ) برای انسان شجاع .

8ـ استعاره تبعیه : آنست که لفظ مستعار ، فعل یا از مشتقات فعل و یا حرف باشد .

            الجندی قاتل اللص . ( ضاربهٌ )

9ـ استعاره وفاقیه : آنست که اجتماع طرفین استعاره در یک چیز قابل جمع باشد .

      أو من کان میتاً فأحییناهُ ( ضالاً هدیناهُ  )

10ـ استعاره عنادیه : آنست که اجتماع طرفین استعاره در شئ واحد ممکن نباشد . مثل استعاره (  میت ) برای حیّ جاهل

11ـ استعاره تهکمیّه :  آنست که بر سبیل مزاح لفظی را برای نقیض آن استعاره آورند .

مثلاً به انسان ترسو بگویند : رأیتُ اسداً . به انسان بخیل : رأیتُ حاتماً ـ به دوزخیان :

     فَبَشّرهم بعذابٍ ألیمٍ ( قرآن کریم )

قرینه صارفه :علامت و نشانه ایست که ذهن مخاطب را از معنای حقیقی منصرف می سازد و به معنای مجازی متوجه می کند . ( قرینه مانعه )

قرینه حالیه : حالت کلام و سیاق آن خود ، دلالت دارد بر معنی غیر حقیقی .

قرینه مقالیه : در کلام لفظ یا الفاظی ذکر می شود که از آنها پی به معنی غیر حقیقی می بریم ، مراد معنی مجازی است .