سیب سرخ

1- كیفیت نزول این سوره

سوره انعام مكی، و نیز نخستین سوره مكی درترتیب مصحف موجود می باشد

امام فخر رازی در تفسیر كبیر ( مفاتیح الغیب) می گوید این سوره از دو نوع ویژگی از نظر فضیلت برخوردار است- یكی آنكه دفعةً واحده و یكباره نازل شد

كه هزار فرشته نزول آنرا مشایعت كردند، چون این سوره مشتمل بر دلائل توحید و عدل و نبوت و معاد و ابطال مذاهب باطل و خرافی و مكاتب ملحدین است.

2- چرا این سوره به " انعام" نامبرده است؟

این سوره را" سوره انعام" می نامند، و انعام به معنی چهارپایان و دامهائی هستند كه دارای سم شكافته و خُف و سپل می باشند، از قبیل: گاو و گوسفند و شتر با همه انواعش.

علت نامگذاری سوره مذكور به " انعام" این است كه به گونه ای مفصل و مبسوط متعرض ذكر چهار پایان و دامها شده كه این تفصیل در سوره های دیگر نیامده است. از چهارپایان در موارد زیادی در قرآن كریم به صورت گذرا سخن رفته است؛ اما سوره انعام درباره انعام و چهارپایان آنچنان گسترده و طولانی بحث كرده كه پانزده آیه این سوره( یعنی از آیه 136 تا آخر آیه 150) را به خود اختصاص داده است.

3- تاریخ نزول سوره انعام:

سوره انعام در سال چهارم بعثت محمدی( صلی الله علیه و آله و سلم) نازل گشت، یعنی نزول این سوره- پس از آنكه نبی اكرم( صلی الله علیه و آله و سلم) مأمور به دعوت علنی مردم شد، آنهم پس از آنكه سه سال مردم را بطور سری و پنهان به اسلام فرا می خواند- نازل گشت.

فترت و ظرف مدتی كه سوره انعام طی آن نازل شد از امتیاز خاصی برخوردار است؛ به این معنی كه مشركین برای مقاومت و رد و انكار دعوت اسلامی بسیار سخت دلی و سرسختی نشان داده، و در چنین مدتی كه آیات سوره انعام نازل می شد شدیداً در درون خود احساس نارضائی می كردند.

4- هدفهای عمده و اساسی سوره انعام:

هدفهای عمده ای كه این سوره به سوی آنها نشانه رفته است تثبیت و تأیید عقائد بنیادی سه گانه ای است كه مشركین درآن روزگاران با آنها درگیر بودند، و این عقائد سه گانه عبارتند از:

اولاً- توحید و اعتقاد به یگانگی خداوند متعال. اقامه دلیل یعنی استدلال بر وحدت الوهیت از طریق معطوف ساختن انظار به آثار ربوبیت و نیز به صفات خدائی كه آفریدگار عالم و دارای تصرف در آن است به همین بخش ارتباط دارد؛ چنانكه ابطال عقیده شرك، و از میان بردن شبهات مشركین، و تثبیت این حقیقت كه عبادت و توجه و تحلیل و تحریم فقط به خدا باز می گردد به همین بخش مربوط است.

ثانیاً ایمان به رسول و فرستاده ای كه از سوی خدا گسیل شده، و نیز ایمان به كتابی كه فرو فرستاد، و بیان وظیفه این رسول و رد شبهاتی كه پیرامون مسأله وحی و رسالت مطرح می باشد.

ثالثاً- ایمان به روز واپسین و ثواب و عقاب و جزاء كه در چنان روزی برای مردم پیش بینی شده است.

توضیح این اهداف:

الف- وحدت الوهیت- یا – یگانگی معبود:

سوره انعام با تقریر و بیان حقیقتی آغاز شده است كه در هر دین و آئین آسمانی و بر زبان هر رسول و پیامبری نخستین پیام را تشكیل می دهد. یعنی حقیقتی كه هر فطرت سلیم آنرا باور می دارد، و جهان با زمین و آسمانش گویا و راهنمای این حقیقت است. حقیتی كه به ما می گوید: آن معبودی كه حمد و ستایش مطلقه و تنزیه و تقدیس بی حد و مَر از آن او است عبارت از خدای یگانه می باشد.

" اَلحَمدُ للهِ الَّذی خَلَقَ السَمواتِ وَ الارضَ وَ جَعَلَ الظُلُّماتِ وَ النُّورَ ثُمَّ الَّذینَ كَفَرُوا بِرَبِّهِم یعدِلُونَ"( انعام:1)

سپاس از آن خدایی است كه آسمانها و زمین را آفرید و تاریكیها و روشنائی را مقرر كرد، آنگاه ( با وجود این همه نظم در آسمانها و زمین و پی آمد شب و روز) كفار برای پروردگار همتا قرار می دهند.

ب- مسأله وحی و رسالت:

یكی از رحمتهای الهی نسبت به بندگانش این است كه رسولانی به سوی آنها گسیل داشته، و كتبی را برای هدایت مردم و نجات آنان از گمراهی و رهائی آنها از تاریكیها و رهنمون شدن آنان به روشنائی فرو فرستاد.

سوره انعام به این حقیقت اهتمام و عنایت دارد، و طی ایات فراوانی از جنبه های مختلف راجع به وحی و رسالت سخن گفته است كه:

- پاره ای از این آیات با اثبات وحی وبیان حكمت آن و رد منكران وحی پیوند می خورد.

- پاره ای دیگر به بیان آنچه از وظایف رسول و فرستاده خدا است، و آنچه از وظائف او نیست مربوط می گردد.

- پاره ای از آیات این سوره به موضع گیری مردم در برابر رسالات الهی ارتباط دارد.

- وسرانجام پاره ای دگر به آداب و آئینهائی مربوط می شود كه خداوند آنها را برای رسول خود ترسیم كرده است، آدابی كه سزا است رسول، سلوك و رفتار خود را - با مخالفان و موافقان خویش- بر اساس آن تنظیم نماید.

تكذیب رسولان خدا:

سوره انعام موضع تكذیب كنندگان رسالت را متعرض شده و خاطر نشان كرده است كه این تكذیب یك سنت و شیوه كهن و دیرینه است؛ بنابراین باید رسول خدا شكیبا و صابر باشد تا در برابر تكذیب آنان دلزده و دلتنگ نگردد، و از هدایت آنها نومید نشود. سوره انعام بیانگر این حقیقت است كه فرجام نیك از آن مرسلین، و سوء عاقبت و سرانجام بد و ناخوش نصیب تكذیب كنندگان رسالت می باشد، و می فرماید:

قَد نَعلَمُ اِنَّهُ لَیحزُنُكَ الَّذی یقُولُونَ فَاِنَّهُم لا یكَذِّبُونَكَ وَ لكِنَّ الظالِمینَ بِآیاتِ اللهِ یجحَدُونَ . وَ لَقَد كُذِّبَت رُسُلٌ مِّن قَبلِكَ فَصَبَرُوا عَلی ما كُذِّبُوا وَ اُوذوا حَتّی اَتاهُم نَصرُنا وَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِ اللهِ وَ لَقَد جاء َكَ مِن نَّبَإی المُرسَلینَ."( انعام: 33 ، 34)

به یقین می دانیم گفتار آنان[ كه شاعر، یا ساحر، و یا مجنونت می خوانند] ترا اندوهگین می سازد؛ ولی آنان ترا[ قلباً] تكذیب نمی كنند، اما ستم پیشه ها آیات خدا را مورد انكار قرار می دهند و چنین بود كه پیامبرانی پیش از تو مورد تكذیب قرار گرفتند، اما بر سر آنچه تكذیب شدند و آزار دیدند تحمل و شكیبائی ورزیدند تا آنكه نصرت ما به آنها رسید و كسی نمی تواند فرمان و سنتهای الهی را دگرگون كند، و به یقین از اخبار رسولان[درسها و گزارشهائی عبرت آموز ] به تو رسیده است.

" وَ لَقَدِ استُهزِی بِرُسُلٍ مِن قَبلِكَ فَحاقَ بِالَّذینَ سَخِرُوا مِنهُم ما كانُوا بِهِ یستَهزِئُونَ" ( انعام:10)

و تحقیقاً رسولان و پیامبرانی كه قبل از تو بودند مورد استهزاء قرار گرفتند، اما سرانجام آنچه را كه به استهزاء گرفتند دامانشان را گرفت.

5- داستان ابراهیم خلیل(علیه السلام)

سوره انعام پاره ای از داستان ابراهیم خلیل (علیه السلام) را عهده دار است. ابراهیم، پدر انبیاء است و آن رسولی است كه برای دفاع ازتوحید و رویاروئی و مبارزه با بت پرستان به پا خاست، و با اندیشه خود درباره ملكوت آسمانها و زمین دقیق گشت تا قومش را از طریق گفتگو و مذاكره و مناظره به فساد عقیده و ایده شان و نیز به دلیل اشتباهشان- كه ستارگان و ماه و خورشید و جز آنها را به عنوان معبود خویش برگزیدند- رهنمون شود.

6- ده فرمان و یا وصایا و سفارشهای ده گانه در سوره انعام:

ربع اخیر سوره انعام با دعوت و فراخواندن مردم به ده توصیه و سفارشی آغاز می شود كه عبارتند از :نهی از شرك به خدا.

امر به احسان نسبت به والدین.

نهی از كشتن فرزندان به خاطر ترس از نیاز و تنگدستی.

نهی از نزدیك شدن و انس گرفتن با فواحش یعنی كارهای زشت.

نهی از آدم كشی و قتل نفسی كه خداوند آنرا تحریم كرده است.

امر به احسان نسبت به یتیم.

اتمام و كامل اداء كردن پیمانه و وزن در مورد كالاها.

امر به عدل و داد در هر كار.

امر به وفا نسبت به هرگونه عهد و پیمان.